Od 1 listopada 2019 r. nastąpiła likwidacja odwrotnego obciążenia w transakcjach krajowych. W jego miejsce dla niektórych podatników będzie obowiązywał mechanizm podzielonej płatności (MPP lub split payment). Wraz z likwidacją odwrotnego obciążenia w transakcjach krajowych, zmieni się nie tylko ich sposób rozliczania. Wprowadzone zostały sankcje za ich naruszenie, zniesiono obowiązek składania informacji podsumowującej VAT-27, ograniczono krąg podatników uprawnionych do składania kwartalnych deklaracji podatkowych.

Kogo dotyczy MPP i jak go stosować

  • Podatnicy, którzy otrzymali fakturę z wykazaną kwotą podatku, przy dokonywaniu płatności kwoty należności wynikającej z tej faktury mogą zastosować mechanizm podzielonej płatności.
  • Podatnikami VAT są wszystkie podmioty wykonujące samodzielnie działalność gospodarczą, zgodnie z art.15 ust.1 ustawy o VAT. W efekcie wszystkie podmioty, tj. podatnicy zarejestrowani jako podatnicy VAT czynni, podmioty zarejestrowane jako zwolnieni oraz podatnicy niezarejestrowani, mają obowiązek stosowania płatności przy zastosowaniu MPP, w przypadku spełnienia warunków określonych w ustawie o VAT.
  • Przy dokonywaniu płatności za nabyte towary lub usługi wymienione w załączniku nr 15 do ustawy, udokumentowane fakturą, w której kwota należności ogółem (wartość brutto) stanowi kwotę powyżej 15 000 zł lub jej równowartość, podatnicy są obowiązani zastosować mechanizm podzielonej płatności.
  • Dla spełnienia warunku obowiązkowego stosowania MPP, istotna jest kwota należności ogółem na fakturze, a nie kwota należności za towary lub usługi wymienione w załączniku nr 15 do ustawy VAT. Obowiązek dokonywania płatności z zastosowanie MPP powstanie również wtedy, gdy tylko niektóre pozycje na fakturze dokumentują dostawy towarów lub usług wymienione w załączniku nr 15 do ustawy VAT, a kwota należności ogółem stanowi kwotę powyżej 15 000 zł lub jej równowartość. W takim przypadku mechanizm podzielonej płatności ma zastosowanie jedynie do wartości tych towarów i usług, które są wymienione w załączniku nr 15.
  • Załącznik nr 15 do ustawy o VAT wymienia 150 pozycji, w tym:
  • Towary i usługi objęte dotychczas odwrotnym obciążeniem w transakcjach krajowych, np. wyroby ze stali, elektroniczne układy scalone, odpady szklane, odpady z tworzyw sztucznych, surowce wtórne, usługi budowlane, roboty instalacyjne
  • Towary należące do tzw. towarów wrażliwych, np. paliwa, oleje opałowe, oleje smarowe, w przypadku których nabywcy mogą ponosić odpowiedzialność solidarną za zaległości podatkowe dostawców,
  • Inne towary, np. węgiel kamienny, koks, brykiety, inne paliwa stałe z węgla, niektóre maszyny i urządzenia (np. komputery, odbiorniki telewizyjne, aparaty fotograficzne cyfrowe, kamery cyfrowe) a także części i akcesoria do pojazdów silnikowych.

Na uwagę zasługuje fakt, że dotychczas w przypadku świadczenia usług stanowiących roboty budowlane, odwrotne obciążenie miało zastosowanie wyłącznie w przypadku podwykonawców. Obecnie stosowanie MPP dotyczy wszystkich usług budowlanych wymienionych w załączniku nr 15 do ustawy o VAT, bez ograniczenia stosowania MPP jedynie do podwykonawców.

  • Zastosowanie mechanizmu podzielonej płatności polega na tym, że:
    • zapłata kwoty odpowiadającej całości albo części kwoty podatku wynikającej z otrzymanej faktury jest dokonywana na rachunek VAT;
    • zapłata całości albo części kwoty odpowiadającej wartości sprzedaży netto wynikającej z otrzymanej faktury jest dokonywana na rachunek bankowy albo na rachunek w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej, dla których jest prowadzony rachunek VAT, albo jest rozliczana w inny sposób.
  • W przypadku faktury, której kwota należności ogółem stanowi kwotę, 15 000 zł lub jej równowartość, obejmującej dokonaną na rzecz podatnika dostawę towarów lub świadczenie usług, o których mowa w załączniku nr 15 do ustawy –  faktura powinna zawierać wyrazy mechanizm podzielonej płatności„. Nabywcy, którzy otrzymają fakturę bez adnotacji „mechanizm podzielonej płatności”, a będzie ona dotyczyła towarów lub usług wymienionych w załączniku nr 15, będą również obowiązani do zapłaty za nie z zastosowaniem MPP.
  • Gdy faktura nie będzie zawierała adnotacji mechanizm podzielonej płatności, sprzedawca będzie miał możliwość jej poprawienia, wystawiając fakturę korygującą. Natomiast nabywca, otrzymujący taką błędnie wystawioną fakturę, bo bez tej adnotacji, będzie mógł naprawić ten błąd wystawiając notę korygującą.
  • Podatnik wystawiający fakturę VAT, na kwotę brutto wynoszącą powyżej 15 000 zł, jest zobowiązany do przyjęcia płatności kwoty należności wynikającej z tej faktury z zastosowaniem mechanizmu podzielonej płatności. Nawet jeśli podatnik wystawiający fakturę VAT takiej adnotacji na fakturze nie umieści, będzie zobligowany do przyjęcia płatności należności z niej wynikającej, z zastosowaniem MPP.
  • Podatnicy, którzy dokonują dostawy towarów lub świadczą usługi, o których mowa w załączniku nr 15 do ustawy, oraz podatnicy nabywający te towary lub usługi są obowiązani posiadać rachunek rozliczeniowy, (art. 49 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe), lub imienny rachunek w spółdzielczej kasie oszczędnościowo-kredytowej otwarty w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, prowadzone w walucie polskiej. Podatnicy sprzedający towary lub świadczący usługi wymienione w załączniku nr 15 do ustawy VAT oraz ich nabywcy, będą zobowiązani do posiadania firmowego rachunku bankowego, ponieważ do prywatnych rachunków bankowych nie można otworzyć rachunku VAT.
  • Zapłata z zastosowaniem mechanizmu podzielonej płatności dokonywana jest w złotych polskich przy użyciu komunikatu przelewu udostępnionego przez bank lub spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową, przeznaczonego do dokonywania płatności w mechanizmie podzielonej płatności, w którym podatnik wskazuje:
  • kwotę odpowiadającą całości albo części kwoty podatku wynikającej z faktury, która ma zostać zapłacona w mechanizmie podzielonej płatności;
  • kwotę odpowiadającą całości albo części wartości sprzedaży brutto;
  • numer faktury, w związku z którą dokonywana jest płatność;
  • numer, za pomocą którego dostawca towaru lub usługodawca jest zidentyfikowany na potrzeby podatku (NIP).
  • W przypadku braku wystarczających środków na rachunku VAT, brakujące środki zostaną pobrane z powiązanego rachunku rozliczeniowego. Od 1 lipca 2018 r. banki zobowiązane były do udostępnienia firmom mechanizmu płatności podzielonej. Płatność faktury VAT (w walucie PLN), dokonywana systemem podzielonej płatności polega na podziale na kwotę netto, płaconą przez nabywcę na rachunek rozliczeniowy dostawcy lub usługodawcy natomiast kwota podatku VAT będzie płacona na rachunek VAT.

W sytuacji konieczności dokonania płatności z zastosowaniem MPP, kiedy na rachunku VAT podatnika brakuje środków, po wystawieniu przelewu płatności, w którym wpisane: kwota podatku VAT oraz kwota brutto faktury, za którą dokonujemy zapłaty oraz nr NIP wystawcy faktury, bank za podatnika dokona zasilenia rachunku VAT środkami z powiązanego rachunku rozliczeniowego podatnika.

  • W przypadku wystawienia na rzecz podatnika przez jednego dostawcę lub usługodawcę w okresie nie krótszym niż jeden dzień i nie dłuższym niż jeden miesiąc więcej niż jednej faktury zapłata z zastosowaniem mechanizmu podzielonej płatności może dotyczyć więcej niż jednej faktury. Komunikat przelewu w takiej sytuacji zawiera kwotę odpowiadającą sumie kwot podatku wykazanych w fakturach, a w miejsce numeru faktury wpisuje się okres, za który dokonywana jest płatność.
  • W przypadkach zwrotu całości albo części zapłaty, w związku z np. udzieleniem po dokonaniu sprzedaży opustów i obniżek cen, zwrotem towarów i opakowań lub zwrotem nabywcy całości lub części zapłaty otrzymanej przed dokonaniem sprzedaży, jeżeli do niej nie doszło, zwrot może być dokonywany przy użyciu komunikatu przelewu, a w miejsce numeru NIP dostawcy lub usługodawcy , należy wskazać numer NIP nabywcy towaru lub usługobiorcy.
  • W odniesieniu do płatności zaliczkowych, w komunikacie przelewu, w miejsce numeru NIP dostawcy towarów lub usługodawcy, wpisuje wyraz „zaliczka”.
  • MPP nie ma zastosowania, gdy płatność jest dokonywana w drodze potrącenia, wyłącznie w zakresie, w jakim kwoty są potrącane. Art. 495 §  1 Kodeksu cywilnego mówi, że.  „Gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości (…)”. Mowa tu o rozliczeniu należności wskazanej na fakturze w formie kompensaty. Jeśli faktura rozliczana będzie kompensatą, nie będzie obowiązku zamieszczania na fakturze adnotacji mechanizm podzielonej płatności.
  • MPP nie stosuje się również w przypadku dokonywania płatności kwoty należności wynikającej z faktury dokumentującej transakcje realizowane w wykonaniu umowy o partnerstwie publiczno-prywatnym, jeżeli podmiot, na rzecz którego dokonywana jest płatność, na dzień dokonania dostawy był partnerem prywatnym, z którym podmiot publiczny zawarł umowę o partnerstwie publiczno-prywatnym, lub jednoosobową spółką partnera prywatnego albo spółką kapitałową, której jedynymi wspólnikami są partnerzy prywatni, z którą podmiot publiczny zawarł umowę o partnerstwie publiczno-prywatnym.
  • Gdy płatność zostanie dokonana z zastosowaniem MPP na rzecz podatnika innego niż wskazany na fakturze, podatnik, na rzecz którego dokonano tej płatności, odpowiada solidarnie wraz z dostawcą tych towarów lub usługodawcą za nierozliczony przez dostawcę towarów lub usługodawcę podatek wynikający z tej dostawy towarów lub tego świadczenia usług do wysokości kwoty otrzymanej na rachunek VAT.

Odpowiedzialność solidarna podatnika, jest wyłączona w przypadku dokonania przez niego płatności na rachunek VAT dostawcy towarów lub usługodawcy wskazanego na fakturze, albo zwrotu otrzymanej płatności na rachunek VAT podatnika, od którego otrzymano tę płatność, niezwłocznie po powzięciu informacji o jej otrzymaniu, w kwocie otrzymanej na rachunek VAT. Zwrot powinien być dokonany przy użyciu komunikatu przelewu, zawierającego kwotę podatku VAT, kwotę wartości brutto płatności a także numer NIP dostawcy towaru lub usługodawcy.

  • W przypadku stwierdzenia, że podatnik dokonał płatności z naruszeniem obowiązku stosowania MPP, naczelnik urzędu skarbowego lub naczelnik urzędu celno-skarbowego ustala dodatkowe zobowiązanie podatkowe w wysokości odpowiadającej 30% kwoty podatku VAT przypadającej na nabyte towary lub usługi wymienione w załączniku nr 15 dostawy, wykazane na fakturze, której dotyczy płatność. W stosunku do osób fizycznych, które za ten sam czyn ponoszą odpowiedzialność za wykroczenie skarbowe albo za przestępstwo skarbowe, dodatkowego zobowiązania podatkowego nie ustala się.

Ministerstwo Finansów wyjaśnia, że nabywca musi być zorientowany, co jest przedmiotem transakcji, ponieważ to nabywca dokonuje płatności i odpowiada za wybór formy płatności, nie może więc polegać jedynie na informacjach wskazanych na fakturze wystawionej przez sprzedawcę.

Ww. dodatkowego zobowiązania podatkowego nie stosuje się, jeżeli dostawca lub usługodawca rozliczył całą kwotę podatku wynikającą z faktury, która została zapłacona z pominięciem MPP.

  • Od 1 stycznia 2020 r., jeżeli płatność została dokonana z pominięciem MPP, pomimo zamieszczenia na fakturze adnotacji mechanizm podzielonej płatności, wyłącza się wartość tej faktury z kosztów uzyskania przychodów. Jeżeli podatnik uznał taki wydatek za koszt podatkowy, jest obowiązany do: zmniejszenia kosztów uzyskania przychodów albo w przypadku braku możliwości zmniejszenia kosztów uzyskania przychodów – zwiększenia przychodów.
  • Podatnik, na rzecz którego dokonano dostawy towarów, o których mowa w załączniku nr 15 do ustawy, odpowiada solidarnie wraz z podmiotem dokonującym tej dostawy za jego zaległości podatkowe, w części podatku proporcjonalnie przypadającej na dostawę dokonaną na jego rzecz, jeżeli w momencie dokonania tej dostawy podatnik wiedział lub miał uzasadnione podstawy do tego, aby przypuszczać, że cała kwota podatku przypadająca na dokonaną na jego rzecz dostawę lub jej część nie zostanie wpłacona na rachunek urzędu skarbowego. Odpowiedzialność solidarna nie powstaje, jeżeli:

– nabycie towarów wymienionych w załączniku nr 15, udokumentowane jest fakturą, której kwota należności ogółem przekracza 15 000 zł

– za nabycie towarów wymienionych w załączniku nr 15, podatnik dokonał zapłaty z zastosowanie MPP.

Odpowiedzialność solidarna ma więc zastosowanie do nabycia towarów wymienionych w załączniku nr 15 do ustawy VAT, udokumentowanych fakturą, której łączna wartość należności nie przekracza 15 000 zł. Ryzyko takiej odpowiedzialności można wyłączyć, dobrowolnie opłacając fakturę w zastosowaniem MPP.

  • Podatnicy, którzy w danym kwartale lub w poprzedzających go 4 kwartałach dokonali dostawy towarów lub świadczenia usług, o których mowa w załączniku nr 15 do ustawy, chyba że łączna wartość tych czynności bez kwoty podatku nie przekroczyła, w żadnym miesiącu z tych okresów, kwoty 50 000 zł, tracą prawo do składania w urzędzie skarbowym deklaracji podatkowych za okresy kwartalne.
  • Przepisy przejściowe zawarte w ustawie o zmianie ustawy o VAT oraz niektórych innych ustaw wyjaśniają, że gdy:

– przed 1 listopada 2019 r. podatnik dokonał dostawy towarów  lub świadczenia usług, wymienionych w załączniku nr 11 lub załączniku nr 14 do ustawy o VAT, dla których obowiązek podatkowy powstał lub faktura została wystawiona po 31 października 2019 r.

– po 31 października 2019 r. podatnik dokonał dostawy towarów lub świadczenia usług, wymienionych w załączniku nr 11 lub załączniku nr 14 do ustawy o VAT

stosuje się przepisy sprzed 1 listopada 2019 r.

Anna Król-Błażejewska